Yatak yarası (bası yarası), yatağa bağımlı hastalarda birkaç saat içinde başlayabilen ancak iyileşmesi haftalar, hatta aylar sürebilen bir sorundur. İyi haber şu ki yatak yaralarının büyük bölümü doğru bakımla önlenebilir. Bu rehberde hasta yakınlarının evde uygulayabileceği temel önlemleri bulacaksınız.
Risk kimlerde yüksektir?
- Yatağa veya tekerlekli sandalyeye bağımlı olanlar
- İnme (felç) geçirmiş, omurilik yaralanması olan veya duyu kaybı yaşayanlar
- İdrar veya gaita kaçıranlar
- Yetersiz beslenen, çok zayıf veya sıvı alımı az olanlar
- Diyabet veya dolaşım bozukluğu olan yaşlılar
En riskli bölgeler
Yatak yaraları kemiğin deriye yakın olduğu noktalarda gelişir: kuyruk sokumu (sakrum), topuklar, kalça yanları, dirsekler, kürek kemikleri, kulak arkası ve başın arka kısmı. Bu bölgeleri her gün kontrol edin.
1. Pozisyonu düzenli değiştirin
Genel öneri, yatağa bağımlı hastanın pozisyonunun yaklaşık 2 saatte bir değiştirilmesidir. Hastayı tam yan yatırmak yerine sırtına yastık destekleyerek yaklaşık 30 derecelik yan pozisyon vermek kalça kemiği üzerindeki basıncı azaltır. Yatak başını, hekim aksini önermedikçe 30 dereceden fazla kaldırmamaya çalışın; aksi hâlde hasta aşağı kayar ve kuyruk sokumunda sürtünme artar.
2. Basınç azaltıcı destekler kullanın
- Hastanın riskine uygun basınç azaltıcı (havalı) yatak kullanın.
- Topukları, baldırın altına yerleştirdiğiniz bir yastıkla yatağa değmeyecek şekilde yükseltin.
- Dizlerin ve ayak bileklerinin birbirine değmemesi için aralarına yumuşak yastık koyun.
- Ortası delik simit şeklindeki yastıklardan kaçının; bu yastıklar çevre dokuya baskıyı artırabilir.
3. Cildi temiz ve kuru tutun
Nem, cildi yumuşatarak yaraya karşı direncini azaltır. İdrar veya gaita kaçırma durumunda cildi vakit kaybetmeden ılık su ve nazik bir temizleyiciyle temizleyin, ovalamadan kurulayın ve gerekiyorsa koruyucu bariyer krem kullanın. Kızarmış bölgelere masaj yapmayın; masaj hassas dokuya zarar verebilir.
4. Sürtünmeyi azaltın
Hastanın pozisyonunu değiştirirken onu yatakta çekmek yerine iki kişiyle ve altındaki çarşaftan destek alarak kaldırın. Çarşafların kırışıksız olmasına, yatakta kırıntı ve sert cisim bulunmamasına dikkat edin.
5. Beslenme ve sıvı alımını ihmal etmeyin
Yeterli protein, kalori ve sıvı alımı cildin dayanıklılığı ve yara iyileşmesi için önemlidir. Hastanın iştahsızlığı, yutma güçlüğü veya kilo kaybı varsa bunu hekiminizle paylaşın; gerekirse bir diyetisyenden destek alın.
6. Her gün cilt kontrolü yapın
Riskli bölgeleri her gün iyi bir ışıkta kontrol edin. Bastırıldığında solmayan kızarıklık, yatak yarasının ilk evresidir. Böyle bir bulgu fark ederseniz o bölgeye hiç basınç gelmeyecek şekilde pozisyon verin ve bir sağlık profesyoneline danışın.
Günlük kontrol listesi
- Pozisyon yaklaşık 2 saatte bir değiştirildi mi?
- Topuklar yataktan yükseltildi mi?
- Cilt temiz ve kuru mu?
- Riskli bölgelerde solmayan kızarıklık var mı?
- Hasta yeterli sıvı ve besin aldı mı?
Profesyonel destek ne zaman gerekir?
Ciltte açık yara, kabarcık, siyah ya da sarı doku, kötü koku veya akıntı varsa yaranın bir sağlık profesyoneli tarafından değerlendirilmesi ve düzenli pansuman yapılması gerekir. Atakum’da evde yatak yarası bakımı ve evde hasta bakımı hizmetlerimiz hakkında bilgi almak için 0530 865 19 12 numarasını arayabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tanı ve tedaviyle ilgili kararlar için hekiminize danışın; acil durumlarda 112’yi arayın.
Yatak Yarası Bakımı hizmetimiz
Bası yaralarının pansumanı, takibi ve yeni yaraların önlenmesi için evde destek.